MEVZUAT > Buluculuk Hakkı ve Şartları

ARA
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        1. GİRİŞ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkı, maden hukukunda kendine özgü kuralları olan bir haktır. Bu hak; Gelir Vergisi Kanunu 70. maddenin 2.fıkrası kapsamında ve sürekli doğurduğu geliri yönüyle, gayrimenkul olarak uygulamalara konu edilmiştir. Ayrıca, Vergi Usul Kanunu'nun 269. maddesinde, gayrimenkullerin mütemmim cüz'leri ve teferruatı ve tesisat ve makineler, gemiler ve diğer taşıtlar ve gayrimaddi haklar, gayrimenkul gibi değerlemeye tabi tutulmaktadır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Gayrimenkuller üzerindeki haklar, taşınmazın tam kullanımını sağlayan mülkiyet hakkından oluşan ayni haklar ile taşınmaz üzerinde sınırlı haklar sağlayan ayni irtifak hakkı veya intifa hakkı gibi şahsi irtifak haklarından oluşur.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Gayrimaddi haklar ise, değerleme yönüyle sınırlı ayni haklar ile sınai ve edebi mülkiyet hakları olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır. Sınırlı ayni haklar, maddi olmayan bir hak olarak işletme aktifinde yer alabilecek nitelikte olan irtifak hakları ile taşınmaz yükümü (gayrimenkul mükellefiyeti) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Sınai ve edebi mülkiyet hakları da, sınai, ticari ve fikri haklar şeklinde sınıflandırılmıştır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Öte yandan, sınırlı ayni haklar, mutlak hak niteliğinde olup herkese karşı ileri sürülebilir. Bunlar Medeni Kanun'da sayılmış olup, bu nedenle sözleşme ile yeni bir ayni hak yaratılamaz. Tapu siciline özerk ve sürekli olarak kaydedilebilir. Buluculuk hakkı da bu yönüyle herkese karşı ileri sürülebilen bir haktır. Herkes kavramından kasıt ise, üzerinde doğduğu işletme hakkını Genel Müdürlük onayı ile devralan ve maden siciline kayıtlanan ruhsat hakkının sahibi kişilerdir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bununla birlikte; nispi haklar, taraflar arasındaki karşılıklı borç ilişkilerinden doğan ve sadece taraflar arasında ileri sürülebilen, belirli bir süre sonra geçerliliğini kaybeden haklardır. Nispi haklar içinde yer alan etkisi kuvvetlendirilmiş şahsi haklar, buluculuk hakkına benzemektedir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Gerçek ve tüzel kişilerin madenler üzerindeki hakları ruhsat ve izinlerle sınırlı haklardır. GVK 70/2. maddesinde, arazilerin, binaların, maden sularının, madenlerin, taş ocaklarının, kum ve çakıl istihsal yerlerinin; sahiplerinin, mutasarrıflarının, zilyetlerinin, irtifak ve intifa hakkı sahiplerinin veya kiracıları tarafından kiraya verilmesinden elde edilen kazançların gayrimenkul sermaye iradı olduğu belirtilmiştir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        GVK 70. maddede sayılan haklar, (Sahiplik, mutasarrıflık, zilyetlik, irtifak ve intifa hakkı veya kiracılık) tam anlamıyla maden hakları (Arama, buluculuk, işletme) ile örtüşmese de uygulama, bu haklardan elde edilen gelirlerin gayrimenkul sermaye iradı çerçevesinde vergilendirilmesi yönünde süregelmektedir
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Mehmet Özgür Özmen, Türkiye'de Madencilik Sektöründe Vergi Uygulamaları, Dokuz Eylül Üniversitesi Yüksek Lisans
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        . Bununla beraber, maden ruhsatlarının devredilmek yerine rödövans sözleşmesi ile devri sonucu elde edilen gelirlerin, bu hüküm anlamında maden kirası olarak anlaşılması gerekir. Buluculuk hakkı ise madenin mülkiyeti üzerinde oluşan ruhsattan da bağımsızlaşan bir hak olduğundan, Gelir Vergisi Kanunu'nun 70/ 5. maddesi gereği ancak arama, işletme ve imtiyaz hakları ve ruhsatlarının kiraya verilmesine de benzememektedir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bu durumda, buluculuk hakkının kuvvetlendirilmiş şahsi hakka benzeyen yönü bulunmakla beraber, ayrı ve bağımsız bir sicile konu edilmesi nedeniyle belirli ölçüde ayni hak özelliği taşıyan gayrimaddi hakka benzer olduğu söylenebilir. Zira, gayri maddi hakta, bu hakkın tamamen ya da kısmen devri ya da kullanımına izin alınması karşılığında bir ödeme yapılması
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Erdoğan, Öcal,Hizmet bedeli gayri maddi hak bedeli karmaşası, (https://www. dunya.com/gundem/hizmetbedeligayrimaddihakbedelikarmasasihaberi129578) Erişim Tarihi:02.03.2018
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        söz konusu olup, hakkın devrinde talep edilecek bedelin, hakkın kullanımına izin verme gibi bir yetki ile donatılmadığı da görülmektedir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        2) BULUCULUK HAKKININ HUKUKİ DAYANAĞI VE GAYESİ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkının getiriliş gayesi esasında, maden arama ve bu madenleri ekonomiye kazandırma faaliyetinin, maden işletmesine göre daha geniş bir tabana yayma isteği olabilir. Arama ruhsatına sahip kişi, arama ruhsatının gerektirdiği mali yeterliliğe sahip olup da, işletme ruhsatı için gerekli mali yeterliliğe sahip olmadığı veya maden işletmeciliği için yeterli teknik bilgi ve tecrübeye sahip olmadığı takdirde, kendi ölçeğine göre mali ve teknik birikimini maden bulmaya sevk edebilir. Ölçeğini aşan işletme faaliyetleri için de bu hakkını kendi uhdesinde tutup, işletme hakkını devretmek suretiyle arama faaliyeti sonucunda yaptığı giderleri karşılayarak, bu giderlerin üstünde gelir de sağlayabilir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Arama döneminde buluculuk hakkından bahsedilebilmesi için işletme ruhsatına dönüşme şartlarından, işletme ruhsatı için gerekli olan mali yeterlilik şartları dışındaki diğer şartların yerine getirilmesi veya daha doğru ifadeyle devam ettirilmesi gerekir. Buluculuk hakkı, arama ruhsatı çerçevesinde görünür rezerv halinde, zaten ruhsat üzerinde kendiliğinden doğduğundan, doğmuş olan bu hakkın tescili için giderler yapılabilir. Arama ruhsatı için yapılan giderler veya işletme ruhsatı için aranacak mali yeterlilik şartları, buluculuk hakkı ile ilişkilendirilmez. Öte yandan, giderlerin ruhsatlar üzerinde, mali hakların ise buluculuk hakkı üzerinde oluştuğu bir durumda, ruhsat haklarının içinin boşaldığı da anlaşılmamalıdır. Zira, arama ruhsatı, işletme ruhsatına, işletme ruhsatı ise işletme iznine hak kazandıracak haklardır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkı Maden Kanunu
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bkz. Rega Başbakanlik. Arşiv, 3213 sayılı Maden Kanunu, 15.06.1985 tarih ve 18785 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        'nun 15. maddesinde düzenlenmiş bir haktır. Maddedeki tanımına göre:
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        "Ruhsat sahibi, arama ve/veya işletme ruhsatı süresince hazırlanan teknik raporlar ile görünür rezerv olarak bildirdiği madenlerin bulucusu sayılır. Bu hakkı talep eden ruhsat sahibine buluculuk belgesi verilir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuğa konu madenin bulucusu dışında bir başkası tarafından işletilmesi halinde, bu alandan üretilen maden için tahakkuk eden buluculuk hakkı her yıl haziran ayı sonuna kadar bu alanda üretim yapan kişiler tarafından hak sahibine ödenir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkı, yıllık ocak başı satış tutarının %1' idir." hükümleri yer almıştır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Maddedeki hükümlerin tek tek ele alınması gerektiğinde, buluculuk hakkının arama ve işletme ruhsatına bağlı bir faaliyet sonucu ortaya çıktığı görülmektedir. Arama ruhsatı sahibi olunmaksızın, Uzun Mehmet'in Zonguldak yöresindeki taş kömürünü buluş şekli gibi bir maden keşfetme yöntemi, kişiye "buluculuk hakkı" vermez. Bu hak, define bulup kamu birimlerine yapılan bildirim üzerine kişiye ödenen ihbar ikramiyesinden de farklı olan bir haktır. Bu nedenle buluculuk hakkındaki yasal ve hukuki dayanak, resmi olarak verilen ruhsatlardır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        3) BULUCULUK HAKKININ MADDİ DAYANAĞI
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkının gerçekleşmesi için, arama ruhsatına konu cevherin görünür rezerv olması şarttır. Bulgu düzeyinde keşfedilen ve mümkün rezerv olarak adlandırılabilecek bir rezervin, maddedeki kelime anlamıyla bakıldığında, ruhsat hakkı sahibine, buluculuk hakkı vermediği görülmektedir. Yine belirtmek gerekirse, buluculuk hakkının kapsamı görünür rezerv olup, cevherin keşfedildiği tarihte ekonomik olup olmaması önemli değildir
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Ömer Günay, (2016) Maden Hukuku Seçkin Yayınevi, Ankara, s.50
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        . İleride, ekonomik olarak işletilmesi mümkün olan bir madenin, ekonomiklik şartı gerçekleşmeksizin hak sahibine, rezervin tespiti ve uygun görüldüğü tarihten itibaren, buluculuk hakkı verdiği kabul edilmelidir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bunun yanında, arama ruhsat döneminde ruhsat sahasının bir kısım alanında geçici işletme izni veya işletme ruhsatı ile kısmen maden üretimine başlanmasında aranan şart, görünür ve muhtemel rezerv olarak belirtildiğinden bu aşamadaki geçici işletme izninin veya işletme ruhsatının devri mümkün ise bu izin veya ruhsatın içinde yer alan hak bir buluculuk hakkıdır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Nitekim, görünür rezerv kavramı muhtemel rezerv kavramından daha geniş ve somut bir kavram olduğundan, görünür rezervin muhtemel rezervi de kapsayacağı ve bu aşamada da buluculuk hakkının oluştuğu ve devredilebileceği görülmektedir. Ancak, arama ruhsatı kapsamında yapılan faaliyet ile muhtemel rezerv tespiti, buluculuk hakkı vermeye tek başına yeterli olmasa gerektir. Bu nedenle, henüz buluculuk hakkına dönüşmeyen kısmın devri de söz konusu olamaz. Zira, teknik raporların idarece incelenmesi ve uygun bulunması şarttır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkı, bildirilen görünür rezervin bitmesi ile sona erer, işletme sırasında görünür rezervin tahmin edilenden fazla olduğunun anlaşılması üzerine, buluculuk hakkı tesis edilirken bildirilen ve Genel Müdürlükçe uygun bulunan görünür rezervin üstünde, yeni keşfedilen ilave rezervin, buluculuk hakkına konu olup olamayacağı, başka bir deyişle, bu ilave rezervin ilk buluculuk hakkının kapsamında olup olmadığı ayrı bir tartışmayı gerektirir. Bu konuda, işletme ruhsatı, rezervin fiilen veya ruhsat süresinin bitmesine kadar devam edecekken, buluculuk hakkında miktar yönüyle bir kısıtlama yapıldığı, ancak süre olarak ruhsattan daha fazla hak sağlayabildiği görülmektedir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        4) BULUCULUK HAKKININ TESPİTİ VE DOĞUŞU
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkı sıkı idare hukuku kurallarına tabi Maden Hukuku kaynaklı bir özel hukuk hakkı olması nedeniyle, Yasa'dan doğan bu hakkın, hakkı veren kamu otoritesince de uygun bulunması ve onaylanması gerekir. Zira hakkı veren bahşeden kurum kamu idaresidir. Hakkın maddi dayanağı olan görünür rezerve ilişkin teknik raporların gerektiğinde fiili tespit de yapılarak idarece uygun bulunması gerekir. Öte yandan, Yönetmelik
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bkz. Rega Başbakanlik. Arşiv, Maden Yönetmeliği, 21.09.2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        buluculuk hakkına ilişkin görünür rezerv ile ilgili ek bir kıstas daha getirmiştir. Yönetmeliğin 4/h. bendinde belirtildiği üzere; görünür rezervin, ulusal/uluslararası standartlarda hazırlanan teknik raporlar ile birlikte kanıtlanması ve Genel Müdürlük tarafından uygun bulunan miktar ile sınırlı tutulması gibi buluculuk hakkının oluşumuna ilişkin ek koşullar getirilmiştir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Yine bu Yönetmelik hükmüne göre, görünür rezervin tamamı için değil, bir kısmı için buluculuk hakkı verilebileceği düzenlemesi getirilerek, üretilecek cevher ile buluculuk hakkı ilişkisi kısmen daraltılmıştır. Ayrıca, buluculuk hakkının miktar yönüyle Genel Müdürlük tarafından sınırlandırılması yetkisi tesis edilerek, bu hakkın kapsamı, ruhsat muamelelerinin kapsamından farklılaştırılmıştır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Ayrıca, Yönetmeliğin 80. maddesinde, buluculuk hakkının, ruhsat sahibince talep edilmesi durumunda, Yönetmeliğin ek20’deki şekliyle buluculuk belgesinin, bu hakkın sahibine verileceği düzenlenmiştir. Bu hak, arama ve işletme hakkı içinde yer almakla birlikte, buluculuk belgesi ile somutlaşarak, işletme hakkının devrinden önce de bağımsız bir hakka dönüşecektir. Düzenlenen belge, bu hakkın varlığı için kurucu unsur değildir. Buluculuk hakkı, ruhsat sahibi kişi tarafından teknik raporlarla bildirilen ve Genel Müdürlük'çe uygun bulunan görünür rezervle sınırlı olduğundan, varlığı idarenin bu uygun görme işlemi ile doğmuş ancak tescille kurulmuş bir haktır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Öte yandan Yönetmelik'te I., II. ve V. Grup madenlere buluculuk belgesinin verilmeyeceği hükmü, az önceki yorumdan yola çıkıldığında, bu grup madenlerden dolayı buluculuk hakkının doğmayacağı şeklinde değil; bu grup madenlerin, buluculuk belgesine ihtiyaç olmaksızın uygun bulunma işlemi ile buluculuk hakkını doğuracağı şeklinde yorumlanmalıdır. Aksi bir yorum, Kanun'da olmayan bir hükmün Yönetmelik ile hakkı daraltıldığı şeklinde hukuka aykırı sonuçlar doğuracaktır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        5) BULUCULUK HAKKINDA KORUNAN MENFAAT
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkında korunan menfaat, ruhsat hukukundan kaynaklı haklar arasındaki ilişkiyi düzenlemek ve hak sahipleri arasındaki hukuku korumak ve düzenlemekle sınırlıdır. Bu korunan menfaat çerçevesinin içine müstakbel maden hak sahipleri veya hak talep edicileri de dahildir. Hakta korunan menfaatin çerçevesinin çizilmesi ile esasında yeri geldiğinde bahsedileceği üzere maden sicilinde "aleniyet " ilkesinin de sınırları çizilmiş olacaktır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bununla birlikte Maden Hukuku'muzun kapsamı içine alınmak istenmeyen ve özel hukuk hükümlerinin ağır bastığı maden hukuku uygulanan ülkelerle ilgili olarak uluslar arası madencilik sektörü yönünden bazı duraksamalar ve entegrasyon sorunları da yaşanmaktadır. Türk Maden hukukunda doğrudan taraf kabul edilmeyen "rödövans sözleşmeleri" de bu özel hukuk esaslarına dayalı bazı yabancı maden hukuklarının bir müessesesidir. Her ne kadar, doğrudan taraf kabul edilmese de gerek "döviz kazandırıcı faaliyetler" adı altında istisnaların düzenlendiği Damga Vergisi Kanunu
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bkz. Rega Başbakanlik. Arşiv, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, 11.07.1961 tarih ve 11751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kanun'un ek2. maddesine, 09.08.2016 tarih ve 6728 sayılı Kanun ile eklenen hüküm
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        'nda gerekse Maden Yönetmeliği'nde rödövans sözleşmeleri madencilik hakları ile dolaylı da olsa ilişkilendirilmiştir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Hatta bu ilişki Türkiye Taşkömürü İşletmesi kurumuna ait işletme izni ve hakkının rödövans sözleşmesi ile devri durumunda devlet hakkı yönüyle doğrudan bir ilişkiye dönüşmektedir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkı ile ilgili Yönetmeliğin 4/h. bendi hükümleri rödövans sözleşmelerinin doğrudan tanındığı hukuk sistemleri ile buluculuk hakkı arasında kısmi bir ilişki kurmuştur. Bu hükme göre, buluculuk hakkı ile ilgili tespitlerin, uluslararası anlamda kabul edilebilir tespit olması için uluslararası standart getirilerek, döviz kazandırıcı faaliyet kapsamında yabancı rödövansçı firmalar için yatırım güvenliği sağlanmak istenmiştir. Ayrıca Yönetmelik ile; kamu kurum ve kuruluşlarınca buluculuk belgesi talep edilmesi hâlinde kaynak veya rezerv raporu verilmesinin yeterli olacağı, uluslararası standartlarda bir teknik rapor hazırlanmasına gerek olmadığı düzenlemesi getirilmiştir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Esasında rödövans sözleşmesi kapsamında maden cevheri çıkaran kişi ve şirketler, devlet hakkının doğrudan muhatabı ve borçlusu olmadıkları gibi, buluculuk hakkının da borçlusu ve ödeyicisi değildirler. Ancak, yeri geldiğinde ayrıca değinileceği üzere, Maden Hukuku'nda tahkim yoluna izin verilmemesi ve işletme ruhsat sahipleri ile rödövansçılar arasında özel hukuk sözleşmeleri ile buluculuk hakkına ilişkin bedel yüklenilmesi durumunda, uluslar arası madencilik şirketlerinin rezerv ve rezerv üzerinden doğacak hak ve ödemelerin uluslar arası standartta belirlenmesi ve böylece yatırım güvenliğinin sağlanması ihtiyacının bir gereği olarak buluculuk hakkında da bu standart doğmuştur. Kaldı ki, rezerv tespitinde uluslar arası standart esası yabancı banka ve yatırım kuruluşlarından alınacak işletme kredileri ve ipotekleri için de önem taşımaktadır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkı, arama ve işletme ruhsatı döneminde yapılan görünür rezerv tespitine ilişkin olmakla birlikte arama ve ruhsat hakkının içinde ayrı bir hak olarak yer alır. Bunun yanında; bu hakkın üzerinde oluştuğu arama hakkı ve işletme hakkından ayrıldığı, diğer bir deyişle bu haklarla ayrı kişi mülkiyetinde karşılıklı haklara dönüştüğü takdirde, ancak bağımsız bir hak haline gelerek, işletmecilere karşı korunan bir hak olacaktır. Öte yandan, buluculuk hakkının işletme sahibi tarafından sonradan bu hak sahibi tarafından satın alınması halinde işletmecinin iki ayrı hakkından biri olarak buluculuk hakkının varlığını bağımsız olarak koruduğu söylenebilir. Alacak hakkı veren buluculuk hakkı ile borçluluk yüklenen işletme hakkı, hak sahibi kişiler aynı olduğu takdirde de hak sahibi olarak değil, Maden Hukuku kapsamında hakların birbirine karşı korunacağı bir müessese devam edecektir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bu başlıkta verilen bilgilerden buluculuk hakkında korunan menfaatin esasında, doğrudan maden hukukundan kaynaklı ruhsat hakları ve hak sahipleri arasındaki ilişkiyi koruduğu, öte yandan, bu haklardan dolayı tesis edilecek rehin, ipotek, kredi gibi maden hakkı sahibi olmayan kişilerin de bu haktan dolayı hak sahibine karşı korunduğu, rödövans sözleşmelerinde ise buluculuk hakkı sahibi ile rödövansçının haklarının dolaylı ve karşılıklı olarak korunduğu söylenebilir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        6) BULUCULUK HAKLARININ DEVİR VE İNTİKALİ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Arama hakkı ve işletme hakkı, ait olduğu ruhsatları kapsamında devredilebilen maden haklar olmakla birlikte buluculuk hakkı bağımsız olarak devredilebilecek ve bu devir işlemi; maden siciline ayrı bir sicil olarak işlenebilecektir. Zira sicile işlenen hakları bünyesinde borç olarak da taşıyabilen ruhsatlardır. Kendine özel sicile işlenen buluculuk hakkı, üzerinden üretim ile hak da doğurduğu işletme ruhsatına da ayrıca ilgi maksadıyla işlenir. Bu ikinci durum ise tıpkı, Tapu Sicili'ne ayrı bir başlık açılmak yerine beyanlar hanesine işlenen ayni veya şahsi haklar gibidir, buluculuk hakkının tescili gibidir. Böylece buluculuk sicili ile işletme ruhsat sicili arasındaki ilgi de korunmuş olur Ruhsata işlenen buluculuk hakkı, ruhsat veya doğrudan maden sicili üzerinden varlığını devam ettirir. Kaldı ki, buluculuk belgesine bağlanan bir buluculuk hakkının her zaman ruhsat sahibine karşı ileri sürülebilmesi nedeniyle sonraki buluculuk hakkı devir işlemlerinin işletme ruhsatına işlenmemesi buluculuk hakkına etki etmez. Bu hakkın, aleniyeti buluculuk sicili ile sağlanmış olup, ruhsattaki işleme ise sadece bildirimdir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Ayrıca, buluculuk hakkının devri ruhsatlar gibi bakanlık onayı ile gerçekleşir. Bununla beraber, bu hakkın Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan kişilere devrinde, devralan yabancı bir kişi olması mümkün değildir. Devreden kadar devralanın da aynı ehliyeti taşıması gerekir. Öte yandan buluculuk hakkının tahsisinde, buluculuk hakkının değerinden az olmamak üzere mali yeterlilik aranacakken, devirde bunun için bir gereklilik yoktur. Buluculuk hakkının bedelsiz devrine bile engel yoktur. Zira buluculuk hakkının ruhsatlardan ayrılması durumunda, ruhsat hukukundan da ayrıldığının kabulü gerekir. Mali yeterlilik özünde ruhsat hukukundan kaynaklı bir ehliyet olup hakları dolaylı etkilediğinden, hakları doğrudan düzenleyen diğer ehliyet şartla rı ise buluculuk hakkının devir işlemlerinde aranmaya devam edecektir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        İşletme hakkının devredilmediği, sadece üretimin başka kişilere rödövans sözleşmesi kapsamında devri ile yapılan üretimlerde, buluculuk hakkını ödeyecek kişinin kim olduğunun da ayrıca ortaya konulması gerekir. Daha açık bir deyişle, üretilen yıllık ocak başı cevher fiyatı üzerinden tahakkuk eden buluculuk hakkı bedelini, işletme hakkına sahip kişi mi yoksa rödövansçı mı ödeyecektir? Buluculuk hakkı işletme ruhsatına bağlı bir hak olup, sonraki aşamalarda işletme ruhsatına şerh edilsin edilmesin veya doğrudan maden siciline tescil edilip edilmesin, ruhsat sahibi ile rödövansçı arasındaki sözleşmeden etkilenmesi beklenemez. Maden hukuku kapsamında korunan maden haklarında idare hukuku kuralları egemen olup, buluculuk hakkının özel hukuk hükümleri kapsamında etkisizleştirilmesi, güvencesizleştirilmesi beklenemeyeceğinden, bu durumda da buluculuk hakkının borçlusu işletme ruhsatı sahibi olacaktır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        7) BULUCULUK HAKKINDA TAHAKKUK VE ESASLARI
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Yukarıda verildiği üzere Maden Kanunu'nun 15. maddesi üzerince düzenlenen buluculuk hakkının borçlusu, işletme ruhsatına sahip kişi ve istisnaen Türkiye Taş Kömürü işletmesine ait işletmelerde rödövansçıdır. Üretilen madenin her yıl ocak başı fiyatı üzerinden hesaplanan cironun %1 olarak tahakkuk eden, buluculuk hakkının bu hak sahibine haziran ayı sonuna kadar ödenmesi gerekir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkının, hak sahibi için mali gelir getirmesi, işletme ruhsatı veya izni kapsamında maden üretimine devam edilmesine bağlıdır. Maden üretimi yapılmayan dönemler için bu hakkın tahakkuk ettiğinden bahsedilemez. Üretim yapılmayan dönemler için tahakkuk etmeyen bu parasal kaynak, işletmeci tarafından geçici tatil hükümlerinden yararlanılmasına rağmen yıllık taahhüt edilen üretim miktarının %10'u üzerinden devlet hakkı tahakkuk ederken, geçici tatil dönemlerinde tahakkuka dönüşmez.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Ayrıca, buluculuk hakkının tahakkuk etmesi için işletmeciyi maden cevheri üretim faaliyetine zorlayıcı bir hüküm ve tedbir bu hakkın sahibi açısından mümkün olmadığı için bu hakka esasında pasif bir hak denilmesi daha uygun olacaktır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Devlet hakkı gibi her yıl haziran ayı sonunda ödenmesi gereken buluculuk hakkı, bir önceki yıla ilişkin üretilen cevherin ocak başı satış fiyatı toplamının %1'i üzerinden tahakkuk ederek hak sahibine ödenmesi gerekir. Her ne kadar bu konuda açık bir hüküm olmasa da yıllık üretimde takvim yılı esas alınması gerektiğinden, haziran ayı içinde yıllık üretim değeri olsa olsa bir önceki yılın değeridir. Bu nedenle buluculuk haklarının devri nedeniyle hak taleplerinde bu dönemlerin dikkate alınması ve devir sözleşmelerinde de bu kayıtların açıkça yazılması önem taşımaktadır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Yine ayrı bir konu olarak belirtmek gerekirse; buluculuk hakkının hesaplandığı bir yıllık maden cevheri satış cirosu ile devlet hakkına konu bir yıllık cironun çakışmadığı durumlar da bulunmaktadır. Bir yıl içinde çıkarılan cevher değerinin esas alınmasında farklılık ortaya çıkmaktadır. Buluculukta, yıllık ocak başı satış tutarı esas alınırken, devlet hakkında emsal ocak başı satış fiyatından aşağı olmamak üzere yıllık ocakbaşı satış tutarları esas alınmaktadır. Bu gibi durumda, şayet emsal ocak başı satış fiyatı gerçek satış fiyatından yüksek çıkmışsa işletmecinin her iki alacaklıya ödediği miktar oransal farklılığın sonucu dışında, ciro değer farklılığı şeklinde de cereyan edecektir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        8. SONUÇ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Buluculuk hakkı, arama ve işletme ruhsatı kapsamında yapılan maden arama faaliyeti sonucunda bulunan görünür rezervden dolayı ruhsat hakkı sahibinin başvurusu üzerine Yönetmelik ekinde belirtilen belgeler ile başvuru yapılarak ve Genel Müdürlük tarafından uygun bulunan rezerv miktarı üzerinden sağlanan ve bağımsız bir sicil açılması nedeniyle kuvvetlendirilmiş şahsi haktan öte gayrimaddi hak benzeri bir haktır. Ruhsat hukukuna bağlı olan bu hak, maden işletmesi devam ettiği müddetçe ve ruhsat süresinin sonuna kadar çıkarılan cevherin %1'i oranında hak sahibine gelir sağlayan bir haktır. Bir ayni hak olmamakla birlikte, buluculuk hakkı kendine has özel ruhsat rejimi nedeniyle bir ayni hakka da yaklaşmaktadır. Buluculuk hakkı, mutlak haklarda bulunan her kese karşı ileri sürülebilen ve ruhsat hukuku kapsamında korunan bir haktır. Buluculuk hakkı, devredilebilmekle birlikte bölünemez, miras ile birden fazla mirasçının bu hakka aynı anda sahip olması mümkün değildir. Bu durumda, tarafların anlaşamamaları halinde Mahkemeye başvuru yaparak, mirasçılardan en ehil olana hakkın bir bütün olarak devrini isteyebilirler. Mahkemece yapılan basit usulde muhakeme sonucu hakkı almaya en ehil kişinin bulunmaması halinde, hakkın üçüncü kişiye satılmasına karar verir. Maden sicilinde tescil kurucu unsur olmakla birlikte mahkeme kararı üzerine maden siciline yapılacak tescil, tıpkı eşya hukuku rejiminde olduğu gibi bildirici mahiyettedir.