MEVZUAT > Kasa Adat Faizi Hesaplanması Yoluyla Alınan Vergi Yasal Mı?

ARA
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        ÖZET
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Vergi uygulamasında kasada bulunan fazla nakit için veya kasada fiilen bulunmayıp yasal defter kayıtlarında yer alan fiktif paralar için adat faizi hesaplandığı ve bunun üzerinden vergi tarh edildiği sıkça görülmektedir. Mali idarenin görüşü de bu yönde olup, kasada bulunan fazla para için adat faizi hesaplanması gerektiğini savunmaktadır. Mali idare kasada fazla para bulunmasının günümüz ticari şartlarına uygun olmayacağını, kasada bulunan paranın atıl vaziyette bırakılamayacağını, bu paranın normal şartlarda çeşitli yatırım araçları yoluyla değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmekte ve kasada bulunan paraların şirket ortaklarının kullanımına bırakıldığını iddia ederek faiz geliri hesaplanması yoluna gitmektedir. Mükellefler ise söz konusu uygulamanın yasal bir dayanağının olmadığını ve bu surette kasa adat faizi üzerinden vergi alınamayacağını ileri sürerek yapılan tarhiyatlar için vergi mahkemesine başvurmaktadır. Mahkemelerin görüşü ise mükellef lehine olup, kanunsuz vergi alınamayacağından bahisle önlerine gelen dava dosyalarını mükellef lehine sonuçlandırmakta ve idare tarafından yapılan tarhiyatı ortadan kaldırmaktadır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        GİRİŞ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Kasa adat faizi hesaplanması ile ilgili vergi kanunlarında spesifik bir düzenleme yer almamaktadır. Ancak yapılan tarhiyatların dayanağı olarak 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 13’üncü maddesi gösterilmektedir. Anılan madde “ (1) Kurumlar, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit ettikleri bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet alım ya da satımında bulunursa, kazanç tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılır. Alım, satım, imalat ve inşaat işlemleri, kiralama ve kiraya verme işlemleri, ödünç para alınması ve verilmesi, ikramiye, ücret ve benzeri ödemeleri gerektiren işlemler her hal ve şartta mal veya hizmet alım ya da satımı olarak değerlendirilir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        (2) İlişkili kişi; kurumların kendi ortakları, kurumların veya ortaklarının ilgili bulunduğu gerçek kişi veya kurum ile idaresi, denetimi veya sermayesi bakımından doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunduğu ya da nüfuzu altında bulundurduğu gerçek kişi veya kurumları ifade eder. Ortakların eşleri, ortakların veya eşlerinin üstsoy ve altsoyu ile üçüncü derece dahil yansoy hısımları ve kayın hısımları da ilişkili kişi sayılır. Kazancın elde edildiği ülke vergi sisteminin, Türk vergi sisteminin yarattığı vergilendirme kapasitesi ile aynı düzeyde bir vergilendirme imkânı sağlayıp sağlamadığı ve bilgi değişimi hususunun göz önünde bulundurulması suretiyle Bakanlar Kurulu'nca ilan edilen ülkelerde veya bölgelerde bulunan kişilerle yapılmış tüm işlemler, ilişkili kişilerle yapılmış sayılır. (Ek cümleler: 15/7/20166728/59 md.) İlişkinin doğrudan veya dolaylı olarak ortaklık kanalıyla oluştuğu durumların örtülü kazanç dağıtımı kapsamında sayılması için en az %10 oranında ortaklık, oy veya kâr payı hakkının olması şartı aranır. Ortaklık ilişkisi olmadan doğrudan veya dolaylı olarak en az %10 oranında oy veya kâr payı hakkının olduğu durumlarda da taraflar ilişkili kişi sayılır. İlişkili kişiler açısından bu oranlar topluca dikkate alınır. (3) Emsallere uygunluk ilkesi, ilişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanan fiyat veya bedelin, aralarında böyle bir ilişkinin bulunmaması durumunda oluşacak fiyat veya bedele uygun olmasını ifade eder. Emsallere uygunluk ilkesi doğrultusunda tespit edilen fiyat veya bedellere ilişkin hesaplamalara ait kayıt, cetvel ve belgelerin ispat edici kâğıtlar olarak saklanması zorunludur. (4) Kurumlar, ilişkili kişilerle yaptığı işlemlerde uygulayacağı fiyat veya bedelleri, aşağıdaki yöntemlerden işlemin mahiyetine en uygun olanını kullanarak tespit eder.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        (5) İlişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanacak fiyat veya bedelin tespitine ilişkin yöntemler, mükellefin talebi üzerine Maliye Bakanlığı ile anlaşılarak belirlenebilir. Bu şekilde belirlenen yöntem, üç yılı aşmamak üzere anlaşmada tespit edilen süre ve şartlar dahilinde kesinlik taşır. Mükellef ve Bakanlık, belirlenen yöntemin zamanaşımına uğramamış geçmiş vergilendirme dönemlerine de tatbik edilmesini, Vergi Usul Kanunu'nun pişmanlık ve ıslah hükümlerinin uygulanmasının mümkün olması ile anlaşma koşullarının bu dönemlerde de geçerli olması hâlinde, anlaşma kapsamına almak suretiyle sağlayabilir. Bu durumda, imzalanan anlaşma söz konusu hükümlerde yer alan haber verme dilekçesi yerine geçer, beyan ve ödeme işlemleri buna göre tekemmül ettirilir. Anlaşmanın geçmiş vergilendirme dönemlerine uygulanması sebebiyle daha önceden ödenen vergiler ret ve iade edilmez.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        (6) Tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılan kazanç, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunları'nın uygulamasında, bu maddedeki şartların gerçekleştiği hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı veya dar mükellefler için ana merkeze aktarılan tutar sayılır. Daha önce yapılan vergilendirme işlemleri, taraf olan mükellefler nezdinde buna göre düzeltilir. Şu kadar ki, bu düzeltmenin yapılması için örtülü kazanç dağıtan kurum adına tarh edilen vergilerin kesinleşmiş ve ödenmiş olması şarttır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        (7) Tam mükellef kurumlar ile yabancı kurumların Türkiye’deki işyeri veya daimi temsilcilerinin aralarında ilişkili kişi kapsamında gerçekleştirdikleri yurt içindeki işlemler nedeniyle kazancın örtülü olarak dağıtıldığının kabulü Hazine zararının doğması şartına bağlıdır. Hazine zararından kasıt, emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit edilen fiyat ve bedeller nedeniyle kurum ve ilişkili kişiler adına tahakkuk ettirilmesi gereken her türlü vergi toplamının eksik veya geç tahakkuk ettirilmesidir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 73’üncü maddesinde ise “Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir.” hükmü yer almaktadır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        2 DEĞERLENDİRME
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 73’üncü maddesinde de belirtildiği üzere vergi ancak kanunla alınır. Bunun dışında hiçbir surette vergi alınması söz konusu olamaz. Mali idare tarafından kasa adat faizi hesaplanmasının yasal dayanağının her ne kadar Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 13’üncü maddesinde yer alan hükümler olduğu ileri sürülse de madde metninde kasada bulunan fazla para için adatlandırma yapılacağı ve bunun üzerinden adat faizi hesaplanacağına dair herhangi bir hüküm yer almamaktadır. Madde metninde sadece kurumun ortaklarına ödünç para verme işlemi ilişkili kişilerle yapılan iş olarak değerlendirilmekte ve emsallere uygun bir faiz hesaplanmasını öngörmektedir. Ancak kasada bulunan paranın ortakların kullanımına bırakıldığı tamamen bir varsayıma dayanmakta, paraların ortakların kullanımına bırakıldığına dair somut tespitler bulunmamaktadır. Mali idare kasada fazla para bulunmasının günümüz ticari şartlarına uygun olmayacağını, kasada bulunan paranın atıl vaziyette bırakılamayacağını, bu paranın normal şartlarda çeşitli yatırım araçları yoluyla değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmekte ve kasada bulunan paraların şirket ortaklarının kullanımına bırakıldığını iddia ederek faiz geliri hesaplanması yoluna gitmektedir. Paranın ortaklara kullandırıldığına dair net tespitler bulunmaması nedeniyle adat faizi hesaplanması ve vergilendirilmesi yasal olarak çok mümkün görünmemektedir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Ayrıca yasa metninde kasa adat faizinin hesaplanmasına dair bir hüküm bulunmadığı gibi faiz hesabının hangi faiz oranına göre yapılacağına dair bir hüküm de bulunmamaktadır. Bu durumlar ise verginin kanuniliği ilkesini zedelemektedir. Danıştay 3’üncü Dairesi tarafından verilen 27.4.2000 tarih ve E. 1999/381, K. 2000/1651 sayılı kararda “Faizsiz olarak para kullandırma yoluyla örtülü olarak dağıtılan kazancın belirlenmesinde emsal alınacak faiz oranının ne olacağı hususuna gelince;
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bütün kurumlar ve her para alıp verme işlemi için tek bir emsal faiz oranı belirlenmesi ve her olaya bu oranın uygulanması mümkün değildir. Emsal gösterilecek oranın belirlenmesinde öncelikle şirket tarafından yapılan işlemlere bakmak gerekmektedir. Diğer bir anlatımla, şirketin kredi faizi ödemesi var ise burada emsal alınacak oran, kredinin alındığı finans kurumunun uyguladığı kredi faiz oranı olmalıdır. Şirketin kredi faizi ödemesi yok ise, her olaya tek bir faiz oranının uygulanması mümkün olmamakla birlikte vadeli mevduat, kredi, repo, menkul kıymet işlemlerinde, hatta vadesiz mevduat işlemlerinde faiz oranlarının bankalar arasında değişken olması nedeniyle Merkez Bankası'nın uyguladığı reeskont faiz oranının esas alınması isabetli olacaktır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Bu bakımdan olayda matrah farkının Merkez Bankası'nın kısa vadeli kredi işlemlerinde uygulamış olduğu faiz oranının esas alınması suretiyle tespit edilmesinde hukuka uygunluk görülmediğinden davacının örtülü kazanç dağıtımı nedeniyle bulunan matrah farkına yönelik temyiz isteminin kısmen kabulü gerektiği görüşüyle mahkeme kararının bu hususa ilişkin hüküm fıkrasının bozulmasının, tarafların diğer hususlara yönelik temyiz istemlerinin ise reddinin uygun olacağı düşünülmektedir…” şeklinde hüküm verilmiştir. Bu karar doğrultusunda kasa adat faizinin hesaplanmasında faiz oranı olarak Merkez Bankası'nın uyguladığı reeskont faiz oranının esas alınması gerekecektir. Bu husus sadece mahkemenin verdiği bir karar olup, vergilendirmenin kanuniliği noktasında herhangi bir bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Ayrıca uygulamadaki bir diğer sorun ise işletmelerin günlük nakit ihtiyaçlarının neye göre tespit edileceği hususudur. Bazı görüşler günlük nakit ihtiyacı olarak mükellefin bu yöndeki ifadesinin dikkate alınmasını, bazı görüşler Maliye Bakanlığı tarafından banka vb. yollarla ödeme tevsik zorunluluğu bulunan tutarın dikkate alınmasını, bazı görüşler ise mükellefin kasa hesabının alacak kalanı toplamının yıllık gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunacak tutarın dikkate alınması gerektiğini ileri sürmektedir.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Anayasal bir ilke olan vergilendirmede kanunilik ilkesi gereğince mükelleflerden alınacak verginin mutlak surette yasal bir dayanağının bulunması ve vergilendirmenin yasal çerçevesinin yasalarla belli edilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde yapılan işlem hukuki dayanaktan yoksun olacağı gibi hakkaniyete de çok uygun olmayacaktır. Bu nedenle kasada bulunan fazla para veya kasada fiilen bulunmayıp sadece yasal defter kayıtlarında yer alan fiktif paralar için adat faizi hesaplanması mümkün görünmemektedir. Ancak mükellefin kasada bulunan parayı ortaklarına kullandırdığı çeşitli yollarla ispat edilir ve delillere dayandırılırsa bu durumda ortaklara kullandırılan paralar için adat faizi hesaplanabileceği açıktır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Mali idare kasada bulunan fazla para veya kasada fiilen bulunmayıp sadece yasal defter kayıtlarında yer alan fiktif paralar için adat faizi hesaplanması konusunda ısrarlı ise bu konu ile ilgili yasal bir düzenleme yapılması gerekmektedir. Yapılacak yasal düzenlemede adat faizi olarak hangi faiz oranının kullanılacağına ve işletmelerin günlük nakit ihtiyaçlarının neye göre tespit edileceğine ilişkin objektif verilerin belirlenmesi gerekmektedir. Bu şekilde yapılacak yasal düzenlemeler ile hem vergilendirmenin kanuniliği sağlanmış olacak hem de mükelleflerin vergiye gönüllü uyumu sağlanmış olacaktır.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        3 SONUÇ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Mali idare kasada fazla para bulunmasının günümüz ticari şartlarına uygun olmayacağını, kasada bulunan paranın atıl vaziyette bırakılamayacağını, bu paranın normal şartlarda çeşitli yatırım araçları yoluyla değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmekte ve kasada bulunan paraların şirket ortaklarının kullanımına bırakıldığını iddia ederek faiz geliri hesaplanması yoluna gitmektedir. Ancak bu durum yasal dayanaklardan yoksundur. Mali idare kasada bulunan fazla para veya kasada fiilen bulunmayıp sadece yasal defter kayıtlarında yer alan fiktif paralar için adat faizi hesaplanması konusunda ısrarlı ise bu konu ile ilgili yasal bir düzenleme yapılması gerektiği, yapılacak yasal düzenlemede adat faizi olarak hangi faiz oranının kullanılacağına ve işletmelerin günlük nakit ihtiyaçlarının neye göre tespit edileceğine ilişkin objektif verilerin belirlenmesi gerektiği kanaatindeyiz.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        KAYNAKÇA
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        1 T.C. Anayasası
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        2 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu